Алтын Урданың таркалуы
Тарих

Алтын Урданың таркалуы

Илнең таркала башлавы. Үзбәк ханның утыз еллык идарәсе вакытында чәчәк аткан Алтын Урда, идарә башына Җанбәк (1342—1357) утыргач, акрлнлап таркалуга таба бара. Бу вакытта илнең Польша Литва, Италиянең Кырымдагы биләмәләре белән бәрелешләре була. Җучи токымы […]

Алтын урда мәдәнияте
Тарих

Алтын урда мәдәнияте

Алтын Урда мәдәнияте формалашуның үзенчәлекләре һәм аңа хас сыйфатлар Алтын Урда урта гасырларда матди, рухи культура һәм цивилизация нык үскән дәүләтләр исәбенә керә. Һәм бу хәл очраклы түгел. Үзәкләштерелгән дәүләт, күп санлы шәһәрләр, тышкы дөнья […]

Идел Болгары — шәһәрләр иле
Тарих

Идел Болгары — шәһәрләр иле

“Бай шәһәрле патшалык” 1235 елда Идел Болгарына ерак Венгриядән Юлиан исемле бер сәяхәтче монах килеп китә. Соңыннан ул үзе күргәннәрен көндәлегенә кыска гына итеп: “Болгар иле — бай шәһәрләре булган бөек һәм куәтле патшалык”, — […]

Болгар дәүләте төзелү
Тарих

Болгар дәүләте төзелү

IX—X гасырлар арасында Көнчыгыш Европада шул заманның иң зур дәүләтләренең берсе — Идел Болгары төзелә. Аның тарихында Урта Идел буе һәм Кама буе халыкларының, бигрәк тә татар халкының бик зур тарихы гәүдәләнә. Идел Болгары — […]

Бөек Болгар иле һәм Хәзәр каһанлыгы (VII—X гасырлар)
Тарих

Бөек Болгар иле һәм Хәзәр каһанлыгы (VII—X гасырлар)

Көнчыгыш Европа далаларында һуннар токымы. Алтынчы гасыр уртасында Каспий һәм Кара диңгез буендагы далаларны яулап алгач, Истәми хаһан һәм Кара Чура төрекләре биредә күп санлы халыкларны очраталар. Алар арасында әле 370 елларда һун урдалары белән […]

Казан ханлыгы чорындагы татарча чыганаклар
Тарих

Казан ханлыгы чорындагы татарча чыганаклар

Кабер ташы язмалары Татар халкының бик мөһим байлыгы бар. Ул да булса, кабер ташларындагы язулар— эпиграфик истәлекләр. Татар халкының байлыгы дип мин шуның өчен әйтәм, чөнки алар күрше славян-урыс, фин-угор халыкларында булмаган һәм юк. Чуашлар […]

Төрки каһанлыгы (551—630 еллар)
Тарих

Төрки каһанлыгы (551—630 еллар)

IV гасырдан VI гасыр башына чаклы төркиләр утрак тормыш алып баралар, тимер табу һәм аны эретү белән шөгыльләнәләр. Ләкин алар монгол телле җуҗаннарга буйсыналар. Җуҗаннарның икътисады һәм армияләренең корал белән тәэмин ителүе исә руда чыгаручы, […]

Евразиядә борынгы төрки халыклар һәм беренче төрки дәүләтләр
Тарих

Евразиядә борынгы төрки халыклар һәм беренче төрки дәүләтләр

Европа тарихында 375 нче ел яңа чор ача. Ул вакытта күп санлы һун урдалары Европага бәреп керә һәм җимергеч сугыш башлый. Куннарның Көнбатышка массакүләм хәрәкәте колбиләүче Рим империясе һәлакәтенә сәбәп була. Европада яңа, башлангыч феодаль […]

Болгарлар Алтын Урда чорында
Тарих

Болгарлар Алтын Урда чорында

Монголлар басып алуның нәтиҗәләре Монголлар басып алу нәтиҗәсендә, Идел Болгары мөстәкыйль дәүләт буларак яшәүдән туктый. Ул үзенең бәйсезлеген югалта һәм Алтын Урданың бер олысына әверелә. Болгар халыклары монгол ханнарының ясак түләүчеләренә әйләнә. Ясак күләме җыеп […]

Типтәрләр кемнәр алар
Тарих

Типтәрләр кемнәр алар

XVIII йөз ахыры — XIX йөз башындагы Рәсәй законнары типтәрләрне аерым халык, хәтта аерым милләт итеп карасалар да, чынлыкта без чирмеш типтәрләрен, чуаш типтәрләрен, мордва типтәрләрен һ.б.ны беләбез. Үз халыкларыннан алар җир биләүдә һәм кайбер […]